आनंदाचेधाम: आनंदेश्वर महादेव मंदिर, लासूर, भाग २

आनंदाचेधाम: आनंदेश्वर महादेव मंदिर, लासूर, भाग १

मागील भागात आपण आनंदेश्वर  मंदिराचा आढावा घेतला.

या भागात मंदिरातील  इतर मूर्तिकला आणि  मंदिरा बाहेरील भागाचा आढावा  घेऊयात. मंदिरातील मुख्य खांबावरील गरुड प्रतिमा आणि राक्षस मुख.  

तुळई वरील कमल पुष्पाचे झुंबर. 

खांबावर अंकित केवलनृसिंह प्रतिमा.

वक्रतुंडाय लंबोदराय एकदन्ताय मोदकभक्षकाय नमो नमः ।

मुख्य गाभार्याच्या पुढील अंतरालाच्या छतावर असलेले दगडी झुंबराची जोडी.

अञ्जनीगर्भसम्भूत कपीन्द्रसचिवोत्तम । रामप्रिय नमस्तुभ्यं हनूमन् रक्ष सर्वदा ॥

खांबावरील परफेक्ट नक्षीकाम... हि प्रतिमा  mirror image चे सुन्दर उदाहरण आहे.   अर्धी प्रतिमा हि दुसऱ्या अर्ध्या  प्रतिमेची mirror image  आहे.

युद्ध  प्रवीण ललिता :

मंदिराचा बाह्यभाग :

मंदिराचा प्रदक्षिणा क्रमानुसार डावीकडील  गाभारा (बाह्य भाग)

याच गाभाऱ्याची पुढील बाजू : 

गाभाऱ्यावरील देवकोष्टकात असलेली देवी मूर्ती आणि भैरव मूर्ती . या बाह्य मूर्तींवरून असं अनुमान निघते कि हा गाभारा देवी ला समर्पित असावा.

मंदिराच्या पुढील मार्गावरील असलेल्या  मुख्य गाभार्याच्या बाह्यभागावरील अंकन :

अंतरालाच्या बाह्यभिंतीवर असलेली खिडकी,  नरसिंह  लक्ष्मी - नारायण आणि तीर्थासाठी असलेले मकरमुख.   

गरुडावर ( मनुष्यरुपी) आरूढ असलेला चतुर्भुज विष्णू आणि वामांगी बसलेली लक्ष्मी. अशा प्रतिमेला लक्ष्मीनारायण प्रतिमा म्हणतात.

मुख्य गाभाऱ्याची मागील बाजू : या बाजूच्या देवकोष्टकात गरुडारूढ विष्णूची प्रतिमा आहे. 

गरुडारूढ विष्णू:  सुंदर देवकोष्टकातील हि   मूर्ती मुख्य गाभाऱ्यांच्या  बाहेरील बाजूला आहे. मंदिर रचनेनुसार, मंदिराच्या मागील बाजूस तीच प्रतिमा किंवा त्याच देवतेचा परिवारातील प्रतिमा असते ज्या देवतेला ते मंदिर समर्पित आहे. (या वरून असा अनुमान निघतो कि हे मंदिर आधी विष्णूला समर्पित  असावे  परंतु   काही  कारणपरत्वे ते शिव मंदिरात रूपांतरित झाले असावे.) 

गरुडावर असलेले हि मूर्ती, मूर्ती शास्त्रातील आयुध क्रमानुसार (चक्र, गदा, पद्म, शंख) गोविंद रूपातील  आहे.  

 वाली - सुग्रीव युद्धपट :

असा हा  विदर्भातील  अमूल्य ठेवा सर्वांनी जरूर   अनुभवावा व शिवाच्या  मंगल सानिध्याचा लाभ घ्यावा. 

नमस्ते देवदेवेश त्वत्प्रसादाद्वदाम्यहम् ।  वाक्ये हीनेऽतिरिक्ते वा मां क्षमस्व सुरोत्तम ॥

अधिक - उणे काही झाल्यास सांभाळून घ्यावे  हि विनंती.